درباره GIS

 

تاریخچه

         اولین نمونه از یک GIS  ملی ، GIS  کانادا است که از اواخر 1960 به این طرف به صورت پیوسته مورد استفاده قرارگرفته است در دهه های 1970 و 1980 میلادی پیشرفت های قابل ملاحظه ای در فناوریGIS به وجود آمد، به طوری که عبارت "سیستم اطلاعات جغرافیایی " در مورد مجموعهابزارهایی برای تحلیل و نمایش نقشه ها و ادغام فنون و شیوه های آماری و نقشه ای وکاربرد فراگیرتر آن ، بویژه برای تحلیل تاثیرات و خط مشی های دولتی به کار گرفتهشد. درحالی که سابقه فناوری درکشورهای غربی ازجمله کانادا و آمریکا به بیش از 40سال می رسد این فناوری در  اغلب کشورهای جهان سوم  بسیار جوان می باشد.

       در ایران اولین مرکزی که به صورت رسمی استفاده از سیستماطلاعات جغرافیایی در کشور را آغاز کرد سازمان نقشه برداری کشور بود که در سال 1369بر اساس مصوبه مجلس شورای اسلامی ، عهده دار طرح بکارگیری این سیستم شد .  اینسازمان در حال حاضر مشغول تهیه نقشه های توپوگرافی 1:25000 از عکسهای هوایی بامقیاس 1:40000 می باشد و این فرصتی است برای تبدیل این نقشه ها به ساختارهای رقومیو تاسیس پایگاه توپوگرافی ملی که نیازهای کاربران را در زمینهGIS  برآورده می کند.

         در همین راستا شورای ملی کاربرانGIS  به منظور سیاستگذاریبرنامه ریزی و هماهنگ سازی فعالیت ها در زمینهGIS ، تحلیل نیازمندیها و همچنین بهرهبرداری شایسته از کلیه ظرفیتهای علمی ، فنی و نیروی انسانی در راستای ایجاد وبکارگیری GISو با توجه به وظایف سازمان نقشه برداری کشور در خصوص تدوین و ایجادسیستمهای اطلاعات جغرافیایی ملی در دی ماه 1372 تاسیس گردیده است.

باقی مطالب به صورت پی دی اف در سایت سازمان وجود دارد

 

 

 

 

 

 

نقش جی آی اس (GIS) در توسعه شهری

Management of an Urban Development

Design and Development of a GIS Interface to Solve Technical Problems

In order to prepare a good aesthetics of a city and ensure a better framework to inhabitants’
life, it is necessary to make a good planning of the urban space. In Morocco, the management
of this space is based on the Urban Development Map (UDM). This UDM is composed of
different kind of data, so that its exploitation raises several technical management problems.
Knowing the data of a UDM, the present article tries to develop solutions to these technical
problems using GIS technology. First, a Conceptual Data Model of the components of the
UDM is designed using the Entity Relation model. Then, data are prepared and a prototype
database is established. Finally, a GIS user interface is developed using VBA language within
the ARCGIS 8.1 environment.
The developed user interface proposes solutions to the following functions:
− Acquisition of spatial and descriptive data as well
− Data updating, processing and analyzing
− Spatial and non spatial requests formulated on the UDM concerning: the position of a
title, requests of opposition, disposition of a note of information, favorable and
unfavorable opposition, and projects of allotments
− Classification of data based on specific criterion
− Searching spatial information concerning the UDM areas touched by flooding.
− Displaying and printing thematic maps, with layouts, related to road network, public
equipment, and population.
The developed interface was tested using data from the Urban Agency of Settat and seems to
meet most professional users’ needs.

با در نظر گرفتن شرايط موجود شهر نشيني در ايران كه نتيجه 5دوره مهاجرت مشخص(قبل و بعد از انقلاب)ونيز چند دوره مشخص نگرش به شهر و شهرسازي در كشور مي باشد. مقاله حاضر را در جهت ايجاد نگرشي نو كه در دهه اخير ايجاد شده و نيز راهكارهاي مربوطه كه امروزه در فرايند شهرسازي در ايرانبه كار گرفته مي شود گرد آوري گرديده است.در اين نوشتار پس از بررسي تاريخچه شهر و شهرنشيني در ايران و جهان و نيز مطالبي در باب GISبه دو مورد استفاده از نرم افزار در طرحهاي توسعه شهري اشاره شده و بعد از آن به روند كار مهندسين مشاور شارستان در به كار گيري نرم افزار در طرح بازنگري طرح تفصيلي منطقه 4 اصفهان اشاره مختصري گرديده است.

 

اشاره ای به روند شهرنشینی در ایران و اثر آن بر کاربری زمین

کاربری زمین در دوران گذشته بیشتر به عنوان «کاربری منابع» مطرح بوده است. در دوره معاصر با مهاجرت روز افزون مردم به شهرها و نيـز با توسعه شهرنشینی تغییرات بنیادی در شیوه زندگی، نقش و عملکرد زمین در مقیاس شهر عوض شده است.

همان طور که گفته شد در شرایط کنونی ایران به دلیل رشد سریع شهرنشینی، و نگاه به زمین به عنوان یک محل امن و پرسود برای سرمایه گذاری ، تقاضای زمین در شهرها روندی فزاینده و پرشتاب دارد. این امر خود موجب افزایش شدید قیمت زمین و ساختمان، رشد سوداگری زمین، اشتغال اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، ساخت و سازهای غیرمجاز، گسترش حاشیه نشینی که در نهایت زمینه ساز معاملات پنهانی زمین، نابربرای اجتماعی، فساد اداری و مالی و اعمال نفوذ در روند تهیه و اجرای طرحهای توسعه شهری می گردد.
 

 

اثر آن بر مدیریت و توسعه شهری

اهمیت کاربرد اطلاعات در مدیریت شهری و اجرای طرحها و قوانین همچنین در برخورد بابحرانهای سیاسی، اجتماعی و طبیعی بر کسی پوشیده نیست، اما در این میان وجود یک سیستم منطقی، از ملزومات اولیه این کاربرد است چرا که باید سیستمی وجود داشته باشد تا بتوان در قالب آن به ساماندهی و تعیین روشهای دریافت، پردازش و ارائه اطلاعات پرداخت، سیستمی که نگهداری، نحوه پردازش و از همه مهمتر چگونگی ارتباط کاربران با اطلاعات و استفاده از آنها را مشخص نمود.

یکی از اجزای سیستمهای اطلاعات شهری سیستم سخت افزار و نرم افزاری آن می باشد و در مجموع توانایی رایانه ای این سیستم را می توان به عنوان ابزاری جهت ورود، ذخیره سازی، اصلاح، پردازش و ارائه اطلاعات مورد استفاده قرار داد. ولی متاسفانه مفهوم واژه سیستم اطلاعات جغرافیایی با مفهوم واژه یکی از اجزای آن یعنی نرم افزار مترادف شده که این اشتباه منجر به از بین رفتن و خدشه دار شدن مفهوم GIS شده است. در واقع پایین ترین سطحی که می توان از GIS استفاده نمود همین سطح است. اما باید گفت بیشترین استفاده ای هم که از این سیستم صورت می گیرد همین کاربرد است.

سطح بندی کاربرد GIS، ایجاد سیستمی است که بتوان در سایه آن به امر تصمیم سازی پرداخت، در این سطح است که سیستم اطلاعات جغرافیایی به انجام رسالت اصلی خود می پردازد. اطلاعات مناسب بر مبنای مناسبات سیستمی جمع آوری شده و منطبق با عملكرد و سیستم در آن مدیریت خواهد شد. د این سطح کارشناسان رشته های مختلف با ارائه اطلاعات تخصصی به سیستم، ایفای نقش نموده و از تعامل تمامی اجزای سیستم با یکدیگر نتیجه ای ارائه می گردد که نتایج فوق به عنوان آلترناتیوهای توسعه در اختیار تصمیم گیران قرار خواهد گرفت.

بالاترین سطح کاربردی سیستم زمانی است که این سیستم خود به عنوان زيرسیستم یک سیستم کلان تر مطرح شده و نتایج ناشی از آن به عنوان يكي از ورودی های سیستم بالاتر مورد استفاده خواهد گردید. با توجه به سطوح مختلف کاربردی این سیستم می توان میزان اهمیت و کاربرد آنها در ایجاد و حفظ امنیت را تعیین نمود.

GIS باید از علم برخیزد و بر اساس نیاز کاربر شکل گیرد و این بار از بستر علم شهرسازی بر اساس نیاز کاربران آن که همانا برنامه ریزان شهری هستند به منظور تهیه طرحهای توسعه شهری برخاسته است. GIS سیستمی است ساده که ارتباط میان نقشه و اطلاعات توصیفی را به صورت دوسویه برقرار می کند یعنی هم از نقشه می توان به اطلاعات توصیفی رسید و هم از اطلاعات توصیفی به نقشه. GIS می تواند اطلاعات وارده را یکپارچه کند. اطلاعاتی که پیوستگی بین آنها مشکل می باشد. به کمک GIS می توان انواع مختلف نقشه ها را با هم ترکیب نمود و سپس آنها را تجزیه تحليل کرد.

بهره وری موثر از GIS بستگی خیلی زیادی به عوامل نهادی و سازمانی دارد. عوامل نهادی عبارتند از رضایت جمع آوری کنندگان اطلاعات براي تقسیم اطلاعات خود با کاربران بالقوه. در نتیجه، یکی از مهم ترین مشکلات در 10 الی 20 سال آینده تا تربيت کاربران بالقوه برای دسترسی به اطلاعات مورد نیازشان است. بدین منظور ایجاد زیرساختهای اطلاعات فضایی در سطح محلی، ملی و حتی جهانی مورد نیاز خوهد بود. عوامل نهادی در ایران دو دسته اند: 1- مدیرانی که متاسفانه اصلا GIS نمی دانند و 2- متخصصینی که از مدیریت سردرنمی آورند.

عوامل سازمانی عبارتند از: ایجاد سازمانهایی که قادر هستند خودشان را برای بهره برداری از فرصتهای بالقوه به وجود آمده به وسیله GIS با آن وفق دهند. این امر همچنین نیازمند نوآوریهای جدید تکنولوپیک برای برآورده ساختن احتیاجات متعدد و در حال تغییر هر سازمانی است. لازم به ذکر است که وزارت مسکن و شهرسازی از پیشگامان عوامل سازمانی حوزه GIS به شمار می رود و در فرآیند تهیه طرحهای ملی و منطقه ای از آن استفاده می کند..

 

سنجش از دور و سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي(GIS)

ظهور تصاوير ماهواره اي منابع جديدي از اطلاعات را براي مراجع و افراد درگير در مديريت شهري ايجاد كرده است.اكنون نقشه کشی در مقیاسهای 1:5000 تا 1:25000 به وسیله ضبط کننده هایی از قبیل سیستم پانکروماتیک spot (با دقت 10 متر) و IRS هندی ( با دقت 8/5 متر)، تقریبا امکان پذیر شده ات. ماهواره Ikonos تصاویری را با دقت یک متر تهیه می کند که نقشه کشی در مقیاس 1:10000 را عملی می سازد. به وسیله ابزارهایی از این قبیل، انعکاس تغییرات کاربری اراضی شهری در سراسر جهان در 10 الی 20 سال آینده با دقت فزاینده اي امکان پذیر خواهد شد. این امکانات در بسیاری از نواحی شهری در حال رشد سریع خصوصا در کشورهای کمتر توسعه یافته، جایی که گزینه های منابع اطلاعاتی به دلیل فقدان منابع محدود می شود، اهمیت نسبتاً زیادی دارند.

با وجود این باید در نظر داشت که به رغم این پیشرفتها، عکس های هوایی متداول کماکان منبع اصلی اطلاعات سنجش از دور برای آینده پیش بینی شدنی در سطح قطعه زمینی (یعنی مقیاسهای 1:2500 الی 1:500 )، که مبنای اطلاعات اصلی مود استفاده اجزا درگیر در برنامه ریزی شهری و اداره زمین است باقی خواهند ماند. با اين ذهنیت، همچنین می بایست توجه داشت که پیشرفتهای اخیر در عکسهای هوایی اساساً سودمندی بالقوه آن را برای اهداف تعیین موقعیت افزایش داده است..

 

تاریخچه استفاده از GIS

حدود 3500 سال پیش بر روی دیوارهای غارهای نزدیک ladcauax ، cro-magnon و فرانسه شکارچیان عکسهایی از حیواناتی را که شکار کرده بودند را کشیدند. این ارتباط شکارچیان با شکارها و کشیدن عکسها باعث شد طرحها و فکرهایی به ذهن آنها خطور کند.

در سال 1854 جان اسنو در مورد بیماری وبا و ارتباط آن با بعضی مکانها در لندن تحقیقی کرد. مطالعات وی در مورد شیوع بیماری وبا او را به یک پمپ آلوده آب رساند که باعث بروز این بیماری شده بود. وی برای کشیدن یافته هایش از روش کاریتوگرافی استفاده کرد.

نزدیک قرن 20 پیشرفتهایی از «عکس لیتوگرافی» دیده شد و نقشه ها به صورت لایه های جداگانه درآمده بود. در سال 1964، GIS وارد دنیای عملی شد در شهرهای اوتاوا و اونتیاریوی کانادا به وسیله دانشمندی به نام روجر توملنیون در زمینه انرژی، معادن و تحقیقات که آن را سیستمهای جغرافیایی کانادا نامیدند،وارد دنياي عمل شد. این سیستم برای نگهداری، آنالیز و کنترل داده های جمع آوری شده برای فهرست زمین کانادایی به کار می رفت. و با نقشه هایی با مقیاس 10250000 به کشاورزان در مورد کود کشاورزی حیوانات وحشی، جنگلداری و کاربری و ... کمک می کرد.

CGIS اولین سیستم پیشرفته نقشه کشی بود که دارای سیستم مختصات بین المللی بود. این سیستم خطوط توپولوپی و مشخصات آنها را در فایلهای جداگانه نگهداری می کرد. به تومیلتون لقب پدر GIS دادند چرا که وی از روش هم پوشانی برای تجزیه و تحلیل داده های مکانی استفاده می کرد.

سیستم CGIS تا آن زمان به عنوان منبع نقشه و مدیریت نقشه به کار می رفت و به صورت تجاری در دسترس نبود.

همچنین در سال 1964، هوارد فيشر آزمایشگاهی را برای گرافیکهای کامپیوتر و تجزیه و تحلیل داده های مکانی فراهم نمود. در دهه 1970 وی نرم افزارهای Autocad و سیستمهای دیگری مثل (symap)، (Grid) و (Odyssey) که به پیشرفت تجاری نرم افزار GIS در دانشگاه ها و مراکز تحقیق و ... کمکهاي شايانذكري کردندرا به خدمت گرفت.

در اواخر دهه 1970 نیز نرم افزارهای دیگری مثل Autodesk ، Esri، Mapinfo، Intergraph، General Electric به موفقیت CGIS کمک زیادی کرد. در سالهای 1980 و 1990 رشد صنعت و GIS با هم همسو شده بود. اواخر قرن 20 سرعت رشد در انواع سیستمها محکم تر شد.و در نهایت یک رشد آزاد با منبع باز (از طریق اینترنت) برای GIS ايجاد گرديد مثل Grass GIS و Quantun GISکه در دامنه ای از سیستم عملی حرکت می کند.
 

استفاده از GIS در طرحهای توسعه شهری

 

(نمونه موردي شهر لندن)

طرح توسعه لندن (انگلستان – 1971)

در طرح توسعه لندن، اظهارنظرها و انگاره های طراحانه زیادی، راجع بع کاربردی اراضی، تاثیر ادراکی فضاهای شهری و بدنه های آن، کیفیت و طرح روشنایی و نور طبیعی وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:

-طراحی شبکه خیابان ها و مسیرها

-توسعه و بهسازی محله ها بر اساس معیارهای عملکردی و طراحی شهری

-کیفیت فضایی کمربند سبز و طراحی فضای باز

-طراحی پروفیل خیابانها و سلسله مراتب فضایی آنها

-پستی و بلندی ساختمانهای شهری

-آفتابگیری و نور طبیعی

-روشنایی و نورپردازی محله ها و محدوده بر اساس فضا و شب و روز فضا و نوع خیابان ها

-محدودیت ارتفاع برای ساختمان ها

برای جلوگیری از توسعه بی رویه ساختمانهای بلندمرتبه، همزمان با تهیه نقشه های کاربردی اراضی، نوع راهنما نیز برای احداث ساختمانهای بلندمرتبه تهیه گردید. انگاره ای که بر اساس این راهنما ارتفاع و حجم ساختمان ها را کنترل می کرد، این بود که هر تقاضا می بایست بر اساس ضوابط جدید بازبینی گردد. معیارهای بازبینی و صدور مجوز ساختمان به شرح ذیل است:

-آیا ساختمان درخواستی، به گونه ای برای ساختمان ها و اراضی همجوار شکل آفرين خواهد بود؟

- آيا در طراحی ساختمان بلندمرتبه، شرایط محیط پیرامون نیز در نظر گرفته شده است؟ نحوه ترکیب و فاصله بین ساختمان های بلندمرتبه چگونه است؟

- آیا وسعت زمین، اجازه ترکیب مناسب ساختمان درخواستی را با ساختمان های کوتاه محوطه سازی مناسب خواهد داد؟

- آیا ساختمان درخواستی، ویژگی یا شخصیت قلمرو اطراف خود را تغییر می دهد؟

- آیا ساختمان بلندمرتبه تأثیر مخربی بر سواد شهر می گذارد، و از جهات مختلف، مانع دید به ساختمان های معروف و هویت بخش شهر را می گردد؟

- آیا ساختمان بلندمرتبه درخواستی، به عنوان نشانه شهری به فضا به قلمرو خاصی اشاره می کند(ميزان حوزه نفوذ بصري بنا) و محدوده پیرامون خود را از دور شاخص مي نمايد؟

- با توجه به عظمت حجم و جثه ساختمان مورد درخواست، بنا دارای کیفیت معمارانه بالاتر از معمول است؟

نمونه لندن نشان می دهد که هدایت هدفمند سیلوئیت شهر، به وسیله انگاره حجم و توده ساختمان ها، وسیله ای است که با آن می توان تأثیرات منفی و مثبت ساختمان های بلند مرتبه را از لحاظ بصری، و بالطبع تصور ذهنی شهروندان کنترل کرد و به این ترتیب حتی بورس بازی زمین را کنترل کرد.

 

استفاده از GIS در امور شهری خاصه طرحهای جامع و تفصیلی (ايران)

طی چند سال اخیر اقداماتی در زمینه طرح ریزی بعضی از مناطق شهری در ایران صورت گرفته است. در روند تولید طرح ابتدا باید هدف مشخص گردد، سپس شناسایی و بعد اهداف اجرایی آن تحلیل گرددو در نهایت طرح را انتخاب و اجرا نموده و نهادی بر آن نظارت نماید.

این طرح ها در قالب طرح توسعه شهری مطرح می گردند که طرح های هادی روستا – هادی شهری- تفصیلی و ... نيزاز آن دسته اند.

درطي چند دهه اخیر و به خصوص پس از انقلاب اسلامی با رشدفزاينده شهرنشینی مواجه شده ایم و اين در حالی است که وضعیت شهرها پاسخگوی نیازهای مردم نمی باشد در نتیجه این نیازها باید از بعد اجتماعی و اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد چون مشکلات اجتماعی و اقتصادی طبعاً پیامدهای روانی را به دنبال خواهد داشت. البته مشکلات با يكديگر در تعاملند و نمی توان گفت که اگر شخصی از لحاظ درآمدی در رفاه باشد مشکل مسکن، آموزش بهداشت و ... را نخواهد داشت و یا به عکس.

برای حل این مسائل می توان از طرحهای توسعه شهری در مقیاسهای متفاوت استفاده نمود. برای نمونه به طرح تفصیلی می پردازیم. در این طرح ابتدا باید ماهیت و ارزش زمین را در طرحهای مکان یابی و ضوابط طرح تفصیلی وارد کنیم که علاوه بر پارامترهای هندسی و دسترسی، ، پارامترهای قیمت زمین را هم در اختیار بگیریم.

برای به دست آوردن ماهیت و ارزش زمین ابتدا باید برداشتی از وضع موجود انجام شود. برای حفظ و نگهداری آن اطلاعات و وارد کردن داده ها نرم افزار GIS به کمک می آید. به وسیله این نرم افزار همه اطلاعات مربوط به وضع موجود از لحاظ کاربری، کیفیت، عمر بنا، طبقات، وضعیت معابر و تفکیک پلاکها و ... را وارد، مشخص و حتی آنها را به روز نمود.

البته در مورد تفکیک زمینها باید گفت که یک فعالیت ساختمانی نمی باشد و بایستی در چهارچوب طرحهای آماده سازی زمین که سند پایین دست طرح تفصیلی مي باشد استفاده نمود. ولی برای شروع کار ساختمانی و ساخت و ساز مهم است چون بدین ترتیب نوع کاربری و ارتفاع پذیری و معابر و ... آن مشخص می گردد. یا بهتر است بگوییم که بسته به نوع کاربری یا منطقه بندی شهرها به مناطق مسکونی -تجاری- صنعتی - اداری .... تفکیکها فرق می کند. برای مثال: روش LR بیشتر برای زمینهای بزرگ کاربرد دارد زیرا مالکین این زمینها بایستی مقداری از زمین خود را به منظور اجرای طرح توسعه شهری و دستیابی به خدمات در خدمت نهاد و یا ارگانهای محلی و قرار دهند. از جنبه های قابل توجه این طرح بعد مشارکتی آن است که هم سود برای ساکنین و هم برای دولت را دربردارد. دلیل استفاده از GISدر روش LR به اين صورت مي باشد که داده های اولیه برای تعیین ارزش ملک و نیز جایگاه آن در قطعه بندی جدید بسیاز زیاداند و GIS می تواند این داده ها را با هم مورد بررسی قرار دهد.

پس از مشخص شدن همه این موارد و وارد شدن داده ها و اطلاعات نوبت ارائه طرح می باشد. بدین صورت که با اطلاعات موجود برای سال طرح مثلا دوره 5 یا 10 ساله برنامه ریزی کنیم. با توجه به جمعیت و بعد مسافت و به کمک آناليز داده ها توسط نرم افزار GIS در محیط Arcmap ببینیم مثلا چند مدرسه در مقاطع مختلف، یا چند مرکز بهداشتی – درمانی، چند فرهنگسرا- کتابخانه و ... نیاز داریم و آنها را در طرح خود پیش بینی کنیم.

با اطلاعات وارد شده در برنامه GIS، محیط Arcmapبر اساس کیفیت و عمر بناها می توان محله هایی را که فرسوده هستند و نیازمند نوسازی و بهسازی می باشند شناسایی کرد و برای هر کدام طرحهای جداگانه موضوعی یا موضعی در نظر گرفت و در بطن همان طرح تفصیلی گنجاند و راهکارهایی برای اصلاح و ترمیم و بهسازی آنها ارائه داد. به کمک یکی دیگر از محیطهای GIS به نام Arcsceen می توان نقاط ارتفاعی و توپوگرافی سطح زمین را در وضع موجود شناسایی، داده را وارد نمود و مطالعات مورد نظر را روی آن انجام داد. و بدین ترتیب می توان شیبهای بخشهای مسئله دار از قبیل دفع آبهای سطحی ، آب باران، آب و فاضلاب و ... را اصلاح كرد.

از آنجایی که درصد بیشتر سطح یک منطقه مربوط به پلاکهای مسکونی می باشد (حدود 50 درصد) پس از لحاظ کیفیت و کمیت از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد. علاوه بر این که اطلاعات مربوط به کاربری و کیفیت و عمر بنا و .... وارد شده، حد و حدود مالکیتها هم مشخص می باشد و بدین ترتیب سعی می شود که حق و حقوق شهروندی ضایع نگردد (در حین تعیین کاربری جدید، یا همان کاربری، یا تغییر عرض گذرها با توجه به نیاز محل و یا این که ارتفاع پذیری پلاکها را با توجه به حدود پلاکهای مجاور و مسئله سایه اندازی و عرض معابر و ... در نظر گرفت. پس اطلاعات وارده باید آن قدر دقیق باشد که بتوان به آنها استناد نمود و آنها را به ثبت رسانيد. حتی می توان برای بعضی از محله ها مرکز محله در نظر گرفت بدین صورت که با توجه به اطلاعات وارده بر اساس کیفیت، عمر بنا و ... محلهای قدیمی و قابل تخریب را خراب و تعریض گذر انجام داد و مراکز محله ای که شامل مراکز تجاری، آموزشی، فرهنگی و ... ایجاد کرد. و سپس در محیط Arcsceen یک الگوی سه بعدی برای طرح در نظر گرفت که آیا ایده ها و طرح های پیشنهادی قابل اجرا می باشد یا خیر؟

باید توجه داشت که کاربری یک زمین می تواند همزمان به یک تصویر ماهواره ای وابسته باشد. اما به دلیل این که داده های دیجیتالی به روشهای متفاوت جمع و نگهداری شده اند ممکن است دو منبع داده ای نتواند کاملاً همساز باشد. بنابراین GIS باید بتواند داده ها را از یک ساختار به ساختای دیگر پوشش دهد.

هنگامی که همه وضع موجود شهر، طرحهاي پيشنهادي و ... مناطق مختلف یک شهر همپوشاني شوند بسیاری از مسائل ترافیکی، حمل و نقل، سرویسهای پستی، تسهیلات مانند برق و تلفن و ... حل خواهد شد و کمک بزرگی به سازمانهای اجرایی شهر از جمله شهرداریها، آتشفشانیها، بیمارستانها و ... خواهد شد. چرا که یکی دیگر از قابلیتهای GIS استفاده از سیستم کدگذاری (آدرس دهی) است. در جهان واقعی از آدرس، به عنوان یک تفسير مهم جهت مشخص کردن مکان یک عارضه استفاده می شود. در واقع، آدرس، رابطه يکتایی بین مکان عارضه و توصیف محل آن را برقرار می کند. باید در نظر داشت که به کارگیری آدرس برای کاربران از لحاظ ساختاری نسبت به مختصات قابل فهم ترمي باشد. به عنوان مثال برای یک شهروند پرسش و پاسخ از پایگاه داده اطلاعات مکانی به وسیله آدرس بسیا راحت تر است تا استفاده از روشهای دیگر. به همین علت است که آدرس دهی به اطلاعات مکانی در سیستم GIS شهری به عنوان یکی از داده های پایه و زیرساختی به اطلاعات مکانی از اهمیت بسیار بالایی در دنیای GIS برخوردا است. می توان از این سیستم برای اطلاعات زیرساختاری، جهت اشاره به محل دقیق ارگانهایی که افراد در آنها به فعالیتهایی از قبیل کار، تجارت، تفریح و یا مکانهای آموزشی می پردازند، استفاده نمود. چنین اطلاعاتی در بسیاری از کشورها به عنوان یکی از اساسی ترین اطلاعات به شمار می رود.

آخرین مبحث در مورد GIS پیاده سازی آن به صورت تبادل باز اطلاعات در یک سازمان است. به این معنا که اطلاعات، فردی مرزهای سازمانی باید به اشتراک گذارده شود. در حال حاضر کمتر سازمانی در ایران را می توان یافت که انگیزه و تمایلی به اشتراک داده در ماورای مرزهای سازمانی خود داشته باشد. 
 

 

اشاره به مطالعه موردی منطقه 4 اصفهان

براي نمونه اشاره اي مي كنيم به وضع موجود وطرح تفصيلي منطقه 4 اصفهان . در ابتدا فرمهاي برداشت تهيه و به برداشتگرا ن ارائه گرديده است. پس از برداشت تمام داده ها در محيط Arcmap وارد شده است .لازم به توضيح است كه فيلدهاي ايجاد شده در محيط Arcmap بسته به نوع برداشت شامل : كاربري ، كاربري فرعي ، تعداد طبقات ، عمر بنا ، كيفيت مي باشد . سپس با توجه به ا طلا عات وارد شده و مطا لعا ت و برنامه ريزيهاي انجام شده وارد مرحله طرح تفصيلي مي شويم . در اين مر حله نيز فيلد هاي ساخته شده در محيط Arcmap بسته به نوع نياز شامل : كاربري پيشنهادي و ارتفاع پذيري مي باشد .در زير نمونه هائي از نقشه هاي ايجاد شده در محيط Arcmap آورده شده است.

 

 

 

 

نتیجه گیری

علی رغم وجود پیچیدگی های زیاد در مدل سازی جهت مدیریت شهری با استفاده از GIS و قدرت توابع آنالیز آن می توان مدیریت شهری را تا حدودی مدل کرد و با درایت بیشتر و استفاده از تکنولوژیهای جدید، مانند نرم افزارهای جدید مدل را پیچیده تر و به واقعیت نزدیک تر نمود.

استفاده از GIS در ایجاد نقشه اقلیم محیط شهری پنج امتیاز دارد: 1- اصلاح داده ها در آن آسان است 2- توانایی مدیریت حجم زیادی از داده ها در آن راحت است 3- توانایی نمایش قابل درک و کارای GIS است. 4- ایجاد یک را بطه تعاملی بین کاربران است. 5- ویژگی آن قابلیت یکپارچه کردن آن با سایر داده ها مانند اطلاعات اکولوژیکی داده های اجتماعی و مانند آن است.

پنجمین امتیاز برای طرحهایی مانند طرحهای جامع و طرح کاربری اراضی بسیار کارایی دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ايجاد سامانه اطلاعاتي GIS بصورت تحت شبكه 

Create Data Access Service On The Network for  GIS

GIS applications rate among the heavy users of network traffic, along with document management and video conferencing. GIS technology provides a visual display environment to the user supporting very quick analysis of large amounts of graphic data. Access to distributed data sources for real-time display and analysis puts large demands on network communications. Data must be transported across the network to where the program is executed in order to display the information[Surce:evansvillegis] implementation services are tailored to each client requiring assistance. Our goal is to help clients move through the implementation process quickly and efficiently.

با پیشرفت شگرف علوم گوناگون و اتصال این علوم به جوامع بشری با پیچیدگی و حجم بالایی از اطلاعات مواجه هستیم که G.I.S یکی از راه حل های آسان سازی این پیچیدگی ها می باشد . یکپارچه سازی این داده ها و در دسترس قرار دادن آن ها برای اقشار مختلف جامعه نیازمند تکنولوژی جدیدی است با نام WebG.I.S است .

این تکنولوژی به ما اجازه دسترسی به منابع عظیمی از داده های مکانی و توصیفی را در کمترین زمان با کمترین هزینه و در هر مکانی ( منزل – سازمانهای دولتی – شهر دیگر 0 0 0) و در هر زمانی از شبانه روز و همچنین ایام تعطیل برآورده می سازد .



امروزه G.I.S آنچنان در مدیریت و کنترل مناطق و شهر ها و ... نفوذ کرده است که نبود آن می تواند شکاف غیر قابل جبرانی در بدنه آن ها وارد نماید .

تمام مراکز دولتی – سازمان ها و موسسات تجاری مرتبط با عمران شهری – محققین و دانش پژوهان و ... همه و همه از داده های G.I.S برای رشد و توسعه اهداف خود بهره می گیرند .

این علم و تکنولوژی مفید روز به روز جای خود را در قسمت های مختلف جامعه باز نموده و توجه کارشناسان و متخصصین را به خود جلب نموده است و این در حالی است که تصمیم گیری های حساس و دقیق نیازمند استفاده از این تکنولوژی می باشد .





اهداف



1- كنترل سطوح دسترسي به اطلاعات.

2- تهيه نقشه هاي الكترونيكي از نقشه هاي كاغذي، بانكهاي اطلاعاتي و منابع اطلاعاتي مربوطه و امكان به روز رساني سريع اطلاعات

3- تهيه مناسبترين و كاراترين روش ارائه و دسترس قرار دادن انواع اطلاعات جهت استفاده كاربر

4- انجام تحليلها و ارائه راهكارهاي مناسب توسط سيستم از انواع اطلاعات جغرافيايي و توصيفي

5- ايجاد سيستم gis جهت درج داده هاي مكاني مربوط به آثار تاريخي ايران

جستجوي و پرس وجوي ابنيه ها تاريخي - نمايش عكس، فيلم و...

6- اطلاع رسانی جهت کاهش شکایات مردمی (برنامه زمانبندی پروژهای عمرانی شهرداری)

7- آگاهی شهروندان نسبت به وضعیت ملک خود در وضعیت موجود و اینده ( نمایش طرح تفصیلی ) با هدف جلوگیری از سوء استفاده افراد سود جو و سوداگران زمین

8- اطلاع رسانی شهروندان به شهرداری (خبررسانی از ساخت سازها غیر مجاز و شبانه ، اطلاع رسانی از وضعیت موجود ملک که از چشم کارشناسان شهرداری به دور مانده و ...)



9- خدمات رسانی به مسافرین بویژه در ایام نوروز و تابستان (ادرس یابی دقیق و سریع بدون سر درگم شدن در شهر برای مسافرین نا اشنا به شهر – آدرس دهی هتلها ، رستورانها ، مراکز درمانی ، خانه معلمها ، پارکها ، مناطق تفریحی و استراحتگاهی ، بانکها و . . . )





مخاطبین



1- شهروندان



2- ارگانها و سازمانهای دولتی



3- پژوهشگران ، دانشجویان و مراکز آموزش عالی



4- مسافران و گردشگران





نمایش نقشه بر روی اینترنت با





قابليتها :

1- نمايش لايه هاي مختلف اطلاعاتي به کاربران با قابليت کلاس بندي لايه ها و نمايش يک يا چند لايه به طور همزمان، اين لايه ها شامل لايه هاي مربوط به انواع راه هاي شهري، مراکز اداري، فرهنگي، اقتصادي و خدماتي و ... مي باشد .

2- داراي بودن يک Legend ديناميک با توجه به مقياس نمايش .

3- امکان فيلتر و انتخاب لايه ها جهت نمايش ، توسط کاربر

4- کليه ابزارهاي کار با نقشه، شامل تمام مواردي که مورد نياز کاربر مي باشد مانند: بزرگنمايي با استفاده از ماوس(Track Zoom In)، بزرگنمايي(Zoom In)، کوچکنمايي(Zoom Out)، نماي کامل(Full Extent)، نماي قبلي(Previous Extent)، آخرين نما(Last Extent)، نمايش مقياس(Scale bar)، موقعيت بر روي نقشه(Map locator)، ابزار هاي حرکت بر روي نقشه (Pan).

5- ابزار هاي ترسيمي شامل: رسم نقطه ، رسم بيضي، رسم دايره، رسم مستصيل، رسم چند ضلعي و ....

6- ارائه اطلاعات مکاني نقطه مورد انتخاب کاربر بر روي نقشه (Identify).

7- نمايش مختصات جغرافيايي هر لحظه ماوس بر روي نقشه.

8- امکان جستجوي نام مکان مورد نظر بر روي نقشه.

9- بر چسب گذاری لایه ((Label Features

10- انتخاب بر اساس داده های توصیفی ( Select By Attribures )

11- انتخاب بر اساس موقعیت مکانی عارضه (Select By Location)

12- گزارش گیری به صورت نمودار ، جدول و ...

13- امکان اعمال توابع شرطی ( And – OR – Like – NOT )( = <> =< =>)

14- لینک (Add Hyperlink)

15- امکان چاپ و یا گرفتن خروجی با فرمت Tiff ....

16. اندازه گیری طول و فاصله

17. تعيين حريم(Buffer)

 

سرفصل دوره آموزش نرم افزارArc GIS (مقدماتی)

 1-آشنایی با کلیات  Arc GIS، سطوح Arc GIS ، هسته اصلی و ماژولها

                 -   تاریخچه GIS

- آشنایی با تعاریف مختلف GIS

- آشنایی باعلوم مرتبط با GIS

- آشنایی با مدیریت داده ها و اطلاعات

 - آشنایی با سنجش ازدور

– آشنایی با سخت افزارهایی مورد نیاز در GIS

-  آشنایی با داده های مرتبط با محیط GIS

– آشنایی با مولفه های GIS

2-سير تكاملي نرم افزار  ARCGIS -نصب نرم افزار ـمشخصات نرم افزاري و سخت افزاري مورد نياز

- آشنایی با نرم افزار ARC GIS

 – آشنایی با مقدار حافظه مورد نیاز و سیستم رایانه برای راه اندازی نرم افزار مربوطه

- نصب نرم افزار ARC GIS

3-قابلیت ها و توانایی های Arc Catalog ، اصول و مفاهیم و ساختن یک Catalog

-         مدیریت محتویات Catalog

–         توانمندی های ARC CATALOG

-          شناخت عوارض نقطه ای – خطی – پلیگونی

-          Metadata

-          Preview

-          Contents

-          جستجوی یک Item

-          مدیریت Shae file

-          آشنایی با Geodatabase

-          مزیت های Geodatabase

-          ایجاد   Personal Geodatabase

-          ایجاد feature dataset

-          ساخت feature class

-          ساخت  coverage

-          ایجاد database table

– چگونگی مشاهده داده ها در ARC CATALOG

-          مشاهده جدول مربوط به داده با تغییر preview به table

-          نحوه استفاده از نوار ابزار Geography برای مشاهده داده ها

-          نحوه استفاده از CATALOG tree

-           

4-    توانايي كار با لايه هاي رقومي و مديريت آن ها در بخش هاي مختلف نرم افزار ARC GIS( همراه با تمرینات عملی)

-          معرفي انواع ساختار داده ها ، فرمت لايه ها ي قابل استفاده و پشتيباني توسط نرم افزارARC GIS

-           انواع فرمت هاي مختلف رقومي در نرم افزار ARC GIS

-          آشنایی با فرمت سلولی raster

-          آشنایی با فرمت برداری vector

-          استخراج بخشهاي مورد نياز از لايه هاي رقومي با هدف مورد نظر

-          ايجاد و مديريت  book mark

-          كار با و يژگي هاي لايه ها در محيط arc map  از نرم افزار هاي arc gis

-          كار با ابزارDraw

5 -  آشنایی با سیستم مختصات و زمین مرجع نمودن ( همراه با تمرینات عملی-          آشنایی با سیستم مختصات (Cordinate system)

-          سیستم تصویر (projection system)

-          بیضوی مرجع (elipsuid)

-          زمین مرجع نمودن Georeferecing

6-مفاهیم  Arc Map، ایجاد نقشه در Arc Map و مدیریت لایه ها ( همراه با تمرینات عملی)  -          وارد نمودن داده در محیط ARC MAP

-          آشنایی با tools menu

-          ایجاد data frame و group layer

-          تشریح Table of content

-           

-    7- Editing   در ARC MAP و رقومی کردن عوارض ( همراه با تمرینات عملی) 

           چگونگی ترسیم  و ویرایش عوارض

-          نحوه ترسیم عوارض  از روی تصاویر هوایی و ماهواره یی

-          Split    

-          Divide  

-          Intersect

-           برش لایه ها (clip )

-           ادغام (merge)

-          تقسیم خطوط (divide)

-           اجتماع لایه ها (union )

 

8-       كار با جداول اطلاعات توصيفي ، نمودارها ، و تحليل آن ها در محيط( همراه با تمرینات عملی)  Arc gis ساعت

-           كار با  بانك هاي اطلاعاتي

-          ايجاد جدول

-          مفاهيم آناليز هاي آْماري و نمودار ها بر روي جدول اطلاعاتي

-          انواع داده هاي قابل ورود به جداول توصيفي

-          ويرايش اطلاعات موجود در جدول

-          ايجاد نقشه با استفاده از جدول اطلاعاتي

-          خلاصه سازي اطلاعات جدول (جمع ، حداقل و حداكثر و ... )

-          استخراج جداول اطلاعات موجود در نرم افزار arc gis به فايل هاي اكسل

-          انتخاب اطلاعات بر اساس موقعيت مكاني

-          Join و relate  جداول توصیفی

-          انتخاب عوارض با استفاده از جدول های توصیفی

-          Queri   گرفتن و پرسش گیری شرطی

-           

9-      توانایی طبقه بندی لایه ها ، روشهای مختلف ذخیره سازی اطلاعات در نرم افزار ARC GIS

-          انواع روشهای طبقه بندی لایه های وکتوری

-           انواع روشهای طبقه بندی لایه های رستری

-           امکانات موجود در نرم افزار ArcGis جهت طبقه بندی و نماد سازی

-          انواع  روشهای ذخیره سازی اطلاعات  در نرم افزار ArcGis

-           اضافه کردن  نمودار ها به اطلاعات طبقه بندی شده

-           استخراج لایه های Shape File (تبدیل لایه های اتوکد به shape file  در محیط gis )

-           

10- خروجی گرفتن نقشه  و layout  گرفتن ( همراه با تمرینات عملی)

-          روند طراحی نقشه

-           مفاهیم مقیاس و انواع آن

-           تنظیمات ثابت کردن مقیاس و تعریف کردن سیستم تصویر

-           ایجاد یک شبکه مختصات بر روی نقشه

-           ایجاد چارچوب( data frame) های مختلف

-          - اضافه کردن جهت نمابه نقشه

-           اضافه کردن و تنظیمات مقیاس به نقشه

-           اضافه کردن عکس ، نمودار ، و متن به نقشه

11-سایر  قابلیت ها  ( همراه با تمرینات عملی)

-          -قابلیت های Arc Toolbox

-          بر چسب گذاری

-          ایجاد Book marks

-          کار با گرافیک و متن در ایجاد ARC MAP

-          ذخیره نمودن یک پروژه

-          ایجاد گراف

-          گزارش گیری

-          نحوه اندازه گیری طول و مساحت و ...

-          آشنایی با   کلید های میان بر

-          افزودن extention  ها به Arc map  و فعال کردن آنها

-          توضیحاتی را جع به سایر منوها

 

  

سرفصل دوره آموزش نرم افزارArc GIS  (پیشرفته)

 

تشریح و تحلیل EXTENTION  ها و سایر اطلاعات مورد لزوم جهت انجام پروژه های کاربردی به همراه تمرینات عملی

1-   برنامه جانبی  Spatial Analyst در Arc GIS

(یادگیری GIS از طریق انجام پروژه های مکان یابی به صورت کاملا کاربردی با داده های استاندارد ESRI )

2-   کار با 3D Analyst

3-   ایجاد  Topology

4-   آشنایی با برنامه های جانبی Analyst Network  در Arc GIS

5-   ایجاد انیمیشن

6-   آشنایی و کار با برنامه جانبی ARC SCAN

7-   آشنایی با محیط کاری ARC Globe

8-    کار با هیدرولوژی در Arc GIS

ایجاد سامانه اطلاعاتی GIS بصورت تحت شبکه

با پیشرفت شگرف علوم گوناگون و اتصال این علوم به جوامع بشری با پیچیدگی و حجم بالایی از اطلاعات مواجه هستیم که G.I.S یکی از راه حل های آسان سازی این پیچیدگی ها می باشد . یکپارچه سازی این داده ها و در دسترس قرار دادن آن ها برای اقشار مختلف جامعه نیازمند تکنولوژی جدیدی است با نام WebG.I.S است .

این تکنولوژی به ما اجازه دسترسی به منابع عظیمی از داده های مکانی و توصیفی را در کمترین زمان با کمترین هزینه و در هر مکانی ( منزل – سازمانهای دولتی – شهر دیگر 0 0 0) و در هر زمانی از شبانه روز و همچنین ایام تعطیل برآورده می سازد .

امروزه G.I.S آنچنان در مدیریت و کنترل مناطق و شهر ها و ... نفوذ کرده است که نبود آن می تواند شکاف غیر قابل جبرانی در بدنه آن ها وارد نماید .

تمام مراکز دولتی – سازمان ها و موسسات تجاری مرتبط با عمران شهری – محققین و دانش پژوهان و ... همه و همه از داده های G.I.S برای رشد و توسعه اهداف خود بهره می گیرند .

این علم و تکنولوژی مفید روز به روز جای خود را در قسمت های مختلف جامعه باز نموده و توجه کارشناسان و متخصصین را به خود جلب نموده است و این در حالی است که تصمیم گیری های حساس و دقیق نیازمند استفاده از این تکنولوژی می باشد .
اهداف

1- کنترل سطوح دسترسی به اطلاعات.

2- تهیه نقشه های الکترونیکی از نقشه های کاغذی، بانکهای اطلاعاتی و منابع اطلاعاتی مربوطه و امکان به روز رسانی سریع اطلاعات

3- تهیه مناسبترین و کاراترین روش ارائه و دسترس قرار دادن انواع اطلاعات جهت استفاده کاربر

4- انجام تحلیلها و ارائه راهکارهای مناسب توسط سیستم از انواع اطلاعات جغرافیایی و توصیفی

5- ایجاد سیستم gis جهت درج داده های مکانی مربوط به آثار تاریخی ایران

جستجوی و پرس وجوی ابنیه ها تاریخی - نمایش عکس، فیلم و...

6- اطلاع رسانی جهت کاهش شکایات مردمی (برنامه زمانبندی پروژهای عمرانی شهرداری)

7- آگاهی شهروندان نسبت به وضعیت ملک خود در وضعیت موجود و اینده ( نمایش طرح تفصیلی ) با هدف جلوگیری از سوء استفاده افراد سود جو و سوداگران زمین

8- اطلاع رسانی شهروندان به شهرداری (خبررسانی از ساخت سازها غیر مجاز و شبانه ، اطلاع رسانی از وضعیت موجود ملک که از چشم کارشناسان شهرداری به دور مانده و ...)

9- خدمات رسانی به مسافرین بویژه در ایام نوروز و تابستان (ادرس یابی دقیق و سریع بدون سر درگم شدن در شهر برای مسافرین نا اشنا به شهر – آدرس دهی هتلها ، رستورانها ، مراکز درمانی ، خانه معلمها ، پارکها ، مناطق تفریحی و استراحتگاهی ، بانکها و . . . )

مخاطبین

1- شهروندان

2- ارگانها و سازمانهای دولتی

3- پژوهشگران ، دانشجویان و مراکز آموزش عالی

4- مسافران و گردشگران 5- نمایش نقشه بر روی اینترنت با



قابلیتها :

1- نمایش لایه های مختلف اطلاعاتی به کاربران با قابلیت کلاس بندی لایه ها و نمایش یک یا چند لایه به طور همزمان، این لایه ها شامل لایه های مربوط به انواع راه های شهری، مراکز اداری، فرهنگی، اقتصادی و خدماتی و ... می باشد .

2- دارای بودن یک Legend دینامیک با توجه به مقیاس نمایش .

3- امکان فیلتر و انتخاب لایه ها جهت نمایش ، توسط کاربر

4- کلیه ابزارهای کار با نقشه، شامل تمام مواردی که مورد نیاز کاربر می باشد مانند: بزرگنمایی با استفاده از ماوس(Track Zoom In)، بزرگنمایی(Zoom In)، کوچکنمایی(Zoom Out)، نمای کامل(Full Extent)، نمای قبلی(Previous Extent)، آخرین نما(Last Extent)، نمایش مقیاس(Scale bar)، موقعیت بر روی نقشه(Map locator)، ابزار های حرکت بر روی نقشه (Pan).

5- ابزار های ترسیمی شامل: رسم نقطه ، رسم بیضی، رسم دایره، رسم مستصیل، رسم چند ضلعی و ....

6- ارائه اطلاعات مکانی نقطه مورد انتخاب کاربر بر روی نقشه (Identify).

7- نمایش مختصات جغرافیایی هر لحظه ماوس بر روی نقشه.

8- امکان جستجوی نام مکان مورد نظر بر روی نقشه.

9- بر چسب گذاری لایه ((Label Features

10- انتخاب بر اساس داده های توصیفی ( Select By Attribures )

11- انتخاب بر اساس موقعیت مکانی عارضه (Select By Location)

12- گزارش گیری به صورت نمودار ، جدول و ...

13- امکان اعمال توابع شرطی ( And – OR – Like – NOT )( = <> =< =>)

14- لینک (Add Hyperlink)

15- امکان چاپ و یا گرفتن خروجی با فرمت Tiff ....

16. اندازه گیری طول و فاصله

17. تعیین حریم(Buffer)

منبع : واحد پژوهش و برنامه ریزی